Urban Mining

Zeldzame aarde(n)

De aarde voorziet ons van een grote verscheidenheid aan natuurlijke rijkdommen die onmisbaar geworden zijn voor onze huidige maatschappij. Het meest bekende voorbeeld zijn energiebronnen zoals steenkool en olie. Het feit dat de voorraad aan fossiele brandstoffen eindig is, is alom bekend en men zoekt volop naar hernieuwbare alternatieven.

Naast energiebronnen bevat de aardkorst ook andere grondstoffen die essentieel zijn voor onze dagdagelijkse bezigheden.   Waardevolle metalen zoals goud, zilver, koper of palladium zitten in onze laptops en tal van andere elektronica. Eén gsm bijvoorbeeld bevat meer dan 30 verschillende metalen. De beschikbare voorraad aan zeldzame metalen is eindig en wordt verder uitgeput door onze steeds toenemende vraag naar elektronica. Globaal kan men stellen dat de mens reeds ongeveer één vierde van de totale voorraad aan zeldzame aarden heeft geconsumeerd.

Duurzaam omspringen met deze grondstoffen is dus de boodschap, indien we willen verzekeren dat de toekomstige generaties nog steeds kunnen genieten van de technologie die wij vandaag de dag als zo vanzelfsprekend beschouwen. Bovendien zijn deze metalen ook van belang bij de productie en opslag van hernieuwbare energie. Ze maken namelijk deel uit van de apparatuur waarmee hernieuwbare energie wordt opgewekt, denk maar aan windmolens en zonnepanelen. Daarnaast bevatten ook batterijen - nodig voor de opslag van hernieuwbare energie, het aandrijven van elektrische wagens, enzovoort - grote hoeveelheden aan zeldzame metalen, bv. lithium.    

Consuminderen en Urban Mining

Duurzaam omspringen met deze zeldzame grondstoffen doen we in de eerste plaats door ons verbruik van elektronica te verminderen. Elk jaar trekken nieuwe gadgets onze aandacht en geven ze ons een excuus om onszelf van die verouderde gsm of spelconsole te ontdoen. Zelfs als deze toestellen vervolgens ingezameld en gerecycleerd worden gaan er onvermijdelijk grondstoffen verloren. Geen enkel recyclageproces verloopt namelijk 100% efficiënt, waardoor er onvermijdelijk belangrijke hoeveelheden zeldzame metalen verloren gaan. Zorgzaam omspringen met je elektronica is dus de boodschap.

Als je toch een nieuwe gsm nodig hebt is het van belang te zorgen dat de zeldzame grondstoffen die erin zitten gerecycleerd kunnen worden. Het recycleren van materialen die zeldzame aarden bevatten vormt een belangrijke pijler van duurzaam omspringen met grondstoffen. Denk maar aan de recyclage van oude batterijen. Een van de grootste moeilijkheden in het recyclageproces van oude elektronica is het verzamelen ervan. Iedereen heeft wel ergens een oude gsm rondslingeren of een kapotte computer op zolder staan.

De stad vormt met andere woorden een mijn aan kostbare metalen vervat in elektronica. Momenteel worden wereldwijd echter slechts 1-2% van alle gsm's gerecycleerd, hoog tijd dus om daar iets aan te veranderen! Als men er zou in slagen alle oude gsm's te verzamelen, te recycleren en vervolgens opnieuw te gebruiken bij de productie van nieuwe elektronica kan op die manier de nood aan primaire mijnbouw afgeremd worden.

Dat brengt ons bij Urban Mining. Deze vorm van recyclage geeft ons de mogelijkheid om uit een grote voorraad aan zeldzame metalen te putten die zich in onze directe omgeving bevindt en makkelijk te ‘ontginnen’ is. De metalen in onze afgedankte elektronische toestellen zijn ook nog eens zeer zuiver, waardoor veel minder toxisch afval geproduceerd wordt dan bij primaire mijnbouw. 

Bij deze laatste worden zeer energie-intensieve extractietechnieken gebruikt. Doordat de makkelijk toegankelijke metaalreserves in de bodem al zijn opgebruikt, moeten we steeds dieper en dieper boren om de nodige metalen te ontginnen. Moderne mijnen staan in schril contrast met de mijngangen van vroeger: bulldozers graven de rotsen uit in enorme open groeves die, onder invloed van regen, zuren en zware metalen in het grondwater brengen. Daarenboven haalt deze vorm van ontginning de vruchtbare bodemlagen onderuit, verwoest ecosystemen en gaat veelal gepaard met boskap en de indamming van rivieren. Urban mining biedt heel wat ecologische voordelen ten opzichte van de primaire mijnbouw.

Enkele indrukwekkende cijfers: een ton gsm’s (6.000 tot 10.000 stuks) bevat 340 gram zuiver goud, terwijl één gram zuiver goud uit de mijnbouw maar liefst vijf ton toxisch afval produceert, 10.000 liter water vergt en 17 ton CO2 uitstoot!  

Goudeerlijk?

De ecologische gevolgen van de elektronica-industrie kunnen niet losgekoppeld worden van de al even belangrijke sociaal-economische problemen. Enerzijds is er onvoldoende controle op de stromen van e-waste naar andere continenten, waar deze accumuleren tot gigantische storten van giftig elektronisch afval, met ernstige gezondheidsgevolgen voor de omwonenden. Door urban mining te stimuleren kan ervoor gezorgd worden dat de zeldzame metalen uit afgedankte elektronische toestellen binnen België blijven circuleren, zodat wij de verantwoordelijkheid over ons eigen afval hebben. Anderzijds is de mijnbouw zelf verantwoordelijk voor ontelbare schade aan de lokale gemeenschap.

Wie meer wil weten over de sociaal-culturele en economische impact van de mijnbouw, de vaak schrijnende arbeidsomstandigheden waaraan de mijnwerkers onderworpen worden, kan terecht op de website van CATAPA of de GOUD:EERLIJK?-campagne.   Nuttige Links http://urbanmining.org> http://www.urbanmine.ca/> http://www.preciousmetals.umicore.com http://www.goudeerlijk.be>